De ingebrekestelling heeft een praktische en juridische functie. Zij verwittigt de schuldenaar dat betaling formeel wordt geëist en geeft hem nog een redelijke mogelijkheid om te betalen zonder gerechtelijke procedure.

Wanneer een schuldeiser onmiddellijk dagvaardt zonder voorafgaande ingebrekestelling, kan dit gevolgen hebben voor de kosten. De procedure kan dan als nutteloos, voorbarig of foutief veroorzaakt worden beschouwd. Artikel 1017 Ger.W. laat toe dat nutteloze kosten, ook ambtshalve, worden gelegd ten laste van de partij die ze foutief heeft veroorzaakt. Actuele besprekingen wijzen erop dat nutteloze of foutief gemaakte kosten niet noodzakelijk ten laste blijven van de formeel verliezende partij, maar kunnen worden gedragen door degene die ze heeft veroorzaakt.

In het besproken vonnis stelt de vrederechter vast dat de dagvaarding niet werd voorafgegaan door een ingebrekestelling en dat er gedurende tien jaar geen brief meer was gestuurd. De rechter beschouwt de procedure daarom als abusief ingesteld en laat de kosten en uitgaven van het geding ten laste van de eisende schuldeiser.

Dit betekent niet dat elke dagvaarding zonder ingebrekestelling automatisch onrechtmatig is. Veel hangt af van de omstandigheden. Maar wanneer een schuldeiser jarenlang niets doet, geen duidelijke aanmaning stuurt en daarna plots dagvaardt, kan de rechter oordelen dat de gemaakte proceskosten vermijdbaar waren. De schuldenaar had eerst een redelijke kans moeten krijgen om vrijwillig te betalen.

De ingebrekestelling vormt dus een belangrijk instrument van behoorlijke invordering. Zij voorkomt nutteloze procedures, beperkt kosten en maakt duidelijk wat precies wordt gevorderd. In consumentenzaken is dat des te belangrijker, omdat de consument moet kunnen begrijpen welk bedrag wordt gevraagd en waarom.