Wanneer een nalatenschap moeilijk kan worden afgehandeld, kan een gerechtelijk beheerder of bewindvoerder worden aangesteld. Die persoon krijgt dan van de rechter een bepaalde opdracht. Die opdracht kan onder meer bestaan uit het indienen van de aangifte van nalatenschap.

Het hierna weergegeven arrest van het hof van beroep te Gent verduidelijkt dat men in dat geval goed moet onderscheiden tussen de gerechtelijke opdracht van de beheerder en de fiscale aangifteplicht zoals die in de Vlaamse Codex Fiscaliteit is geregeld.

Hoewel de beheerder dor de rechter verplicht kan worden om de aangifte in te dienen, stelde het hof van beroep dat nergens is binnen welke termijn de bewindvoerder dit moet doen.

De termijnen die gelden voor de wettelijke aangifteplichtigen kunnen immers niet automatisch op de gerechtelijke bewindvoerder worden toegepast. De Vlaamse Codex Fiscaliteit vermeldt de gerechtelijk beheerder niet als aangifteplichtige. Men kan dan ook niet via interpretatie of analogie beslissen dat dezelfde termijnen toch op de gerechtelijke bewindvoerder van toepassing zijn.

Dat is des te belangrijker omdat de laattijdige indiening van een aangifte kan worden bestraft met een belastingverhoging. Een dergelijke sanctie heeft volgens het hier weergegeven arrest een strafrechtelijk karakter. Daardoor gelden de waarborgen van artikel 6 EVRM.

Wanneer een verplichting met een strafrechtelijke sanctie wordt bedreigd, moet de rechtsgrond duidelijk zijn. De overheid kan dan niet op basis van een ruime of analoge interpretatie een sanctie opleggen aan iemand die niet duidelijk onder de wettelijke verplichting valt.

Geen belastingverhoging zonder duidelijke wettelijke basis

De Vlaamse Belastingdienst had in deze casus de gerechtelijk beheerder behandeld alsof zij aan dezelfde aangiftetermijn onderworpen was als een curator over een onbeheerde nalatenschap.

Het hof van beroep aanvaarde dit niet.

Een curator over een onbeheerde nalatenschap wordt wel door de fiscale regelgeving geviseerd. Een gerechtelijk beheerder of bewindvoerder over een nalatenschap is echter een andere figuur. Als de wetgever ook die gerechtelijk beheerder aan een specifieke fiscale aangiftetermijn wil onderwerpen, moet de wet worden aangepast.

Zolang dat niet gebeurt, kan de Vlaamse Belastingdienst deze verplichting niet zelf creëren door analogie.

Omdat op de beheerder geen duidelijke wettelijke verplichting rustte om de aangifte binnen de fiscale termijn in te dienen, kon haar te dezen ook geen belastingverhoging worden opgelegd wegens laattijdige indiening.

Eventuele laattijdigheid moet door de aanstellende rechter worden beoordeeld

Het hof maakt nog een belangrijk onderscheid.

Als de gerechtelijk beheerder haar opdracht te traag of onzorgvuldig uitvoert, betekent dit niet noodzakelijk dat de Vlaamse Belastingdienst automatisch een fiscale sanctie kan opleggen.

De beheerder is aangesteld door een rechter. Als zij haar gerechtelijke opdracht niet correct uitvoert, komt het in de eerste plaats aan die rechter toe om daar gevolgen aan te verbinden.

Dat kan bijvoorbeeld door de opdracht te verduidelijken, de beheerder te vervangen of andere passende maatregelen te nemen. Maar dit is iets anders dan het opleggen van een fiscale belastingverhoging zonder duidelijke decretale basis.