In dit artikel wordt gezocht wat precies als huwelijksvoordeel kan aanzien worden in het Belgisch familiaal vermogensrecht Dat is van groot belang omdat zulke vermogensverschuivingen tussen echtgenoten in beginsel niet als schenkingen worden beschouwd en daardoor vaak buiten het bereik blijven van de reservataire aanspraken van kinderen. Vooral voor niet-gemeenschappelijke kinderen kan dat zeer ingrijpende gevolgen hebben.

Het Belgische recht bevat immers geen duidelijke, algemeen aanvaarde definitie van huwelijksvoordelen. De wet geeft slechts enkele aanknopingspunten en de rechtsleer is verdeeld. Daardoor blijft het vaak onzeker of een bepaalde clausule in een huwelijksovereenkomst moet worden beschouwd als een huwelijksvoordeel, een contractuele erfstelling of een beding van aanwas.

Een eerste opvatting in de rechtsleer beperkt huwelijksvoordelen tot voordelen uit een gemeenschappelijk of bestemmingsgebonden vermogen. Een tweede opvatting koppelt huwelijksvoordelen aan aanwinsten. Een derde, ruimere opvatting ziet huwelijksvoordelen als voordelen die voortvloeien uit de samenstelling, werking, vereffening of verdeling van het huwelijksstelsel. Elk van die benaderingen biedt nuttige inzichten, maar laat ook belangrijke vragen open.

In een recente benadering worden huwelijksvoordelen de vermogensverrijkingen genoemd van een eigen vermogen die voortvloeien uit een structurele keuze voor solidariteit, gemaakt door beide echtgenoten samen. Doorslaggevend in deze benadering is dus niet louter de formulering van het beding, maar wel of de echtgenoten vooraf in hun huwelijksovereenkomst een regeling hebben uitgewerkt waarbij middelen van beiden in aanmerking worden genomen voor herverdeling volgens een bepaalde sleutel en in bepaalde omstandigheden.

Vanuit die benadering kan een duidelijker onderscheid worden gemaakt met andere rechtsfiguren. Wanneer slechts het exclusief eigen vermogen van één echtgenoot wordt toegekend aan de andere, zonder dat ook middelen van die andere echtgenoot in de regeling betrokken zijn, gaat het in deze visie niet om een huwelijksvoordeel maar om een contractuele erfstelling. Ook tegenover een beding van aanwas moet een onderscheid worden gemaakt, omdat dat laatste berust op een andere juridische logica.

Huwelijksvoordelen kunnen worden herkend aan drie elementen: er moet een verrijking zijn van het eigen vermogen van een echtgenoot, die verrijking moet voortvloeien uit een vooraf en structureel vastgelegde regeling, en die regeling moet neerkomen op een gezamenlijke keuze van de echtgenoten om middelen onderling te herverdelen.