Een palliatieve patiënt heeft niet alleen nood aan medische verzorging, maar ook aan duidelijke afspraken, opvolging en overleg. Het verpleegkundig consult is precies bedoeld om de zorgsituatie beter in kaart te brengen. De verpleegkundige bekijkt welke gezondheidsproblemen er zijn, welke zorg nodig is en welke zorgdoelen moeten worden nagestreefd. Dat gebeurt in overleg met de patiënt zelf of met de onmiddellijke omgeving, zoals de partner, kinderen, mantelzorger of familie.

Wat is een verpleegkundig consult?

Een verpleegkundig consult is geen gewone verzorging, maar een afzonderlijk zorgmoment waarbij de verpleegkundige de toestand van de patiënt beoordeelt en de verdere zorg mee helpt organiseren.

De verpleegkundige kijkt onder meer naar de algemene toestand van de patiënt, de lichamelijke noden, de hygiëne, pijn of ongemak, de draagkracht van de omgeving, de praktische thuissituatie en de zorgdoelen. Bij palliatieve zorg is dat belangrijk omdat de zorg vaak snel evolueert en omdat patiënt en familie nood hebben aan duidelijkheid.

Het consult moet leiden tot een verslag. Dat verslag wordt toegevoegd aan het verpleegdossier. Het is dus niet zomaar een mondeling gesprek, maar een formeel onderdeel van de zorgopvolging.

Wanneer kan het verpleegkundig consult worden aangerekend?

Het verpleegkundig consult kan onder meer worden aangerekend bij een palliatieve patiënt bij wie de verpleegkundige minstens tweemaal per week hygiënische verzorging verleent. Bij palliatieve patiënten kan dit vanaf het begin van de zorg.

Voor niet-palliatieve patiënten geldt een strengere voorwaarde: daar moet de verpleegkundige minstens tweemaal per week hygiënische verzorging hebben verleend gedurende een ononderbroken periode van minstens 28 dagen. Bij palliatieve patiënten is die wachttijd er niet.

Het consult kan maximaal één keer per kalenderjaar per patiënt worden aangerekend.

Waarom is dit belangrijk bij palliatieve zorg?

Palliatieve zorg gaat niet alleen over het levenseinde. Het gaat vooral over comfort, waardigheid, begeleiding en ondersteuning wanneer genezing niet meer centraal staat. Een goed verpleegkundig consult kan helpen om de zorg beter af te stemmen op wat de patiënt werkelijk nodig heeft.

Voor de patiënt betekent dit dat de zorg niet louter technisch wordt bekeken. Er wordt ook nagedacht over comfort, rust, zelfstandigheid, veiligheid, ondersteuning van mantelzorgers en communicatie met andere zorgverleners.

Voor de familie betekent dit dat er meer duidelijkheid kan komen. Vaak weten familieleden niet wat normaal is, wat ze zelf kunnen doen, wanneer ze hulp moeten vragen en welke zorg nog mogelijk is. Het verpleegkundig consult kan helpen om die vragen te structureren.

Wat moet in het verslag staan?

Het RIZIV vermeldt dat de gezondheidsproblemen en zorgdoelen in een verslag moeten worden opgenomen en dat dit verslag bij het verpleegdossier wordt gevoegd.

In de praktijk kan zo’n verslag bijvoorbeeld gaan over:

de toestand van de patiënt;

de hygiënische verzorging;

de pijn- of symptoomlast;

de mobiliteit;

de voeding en vochtinname;

de toestand van de huid;

het risico op doorligwonden;

de draagkracht van mantelzorgers;

de nood aan extra hulpmiddelen;

de afspraken met huisarts, palliatief team of andere zorgverleners;

de zorgdoelen op korte termijn.

Dat verslag is nuttig omdat het vermijdt dat iedereen naast elkaar werkt. Palliatieve zorg vergt vaak samenwerking tussen huisarts, thuisverpleegkundige, familie, mantelzorgers, apotheek, kinesist, palliatief team en eventueel ziekenhuis of woonzorgcentrum.

Praktisch belang voor de patiënt

De patiënt hoeft dit consult niet te zien als een extra controle, maar als een hulpmiddel om de zorg menselijker en beter georganiseerd te maken.

Het consult kan bijvoorbeeld nuttig zijn wanneer de patiënt sneller achteruitgaat, wanneer de familie overbelast raakt, wanneer er onduidelijkheid bestaat over medicatie of verzorging, wanneer er hulpmiddelen nodig zijn, of wanneer men wil vermijden dat de patiënt onnodig naar het ziekenhuis moet.

Het is ook een moment waarop moeilijke vragen kunnen worden benoemd: wat wil de patiënt nog wel of niet, welke zorg is nog zinvol, wie neemt beslissingen wanneer de patiënt zelf minder kan spreken, en hoe kan men thuiszorg haalbaar houden?

Praktisch belang voor de familie

Voor familieleden is palliatieve zorg vaak emotioneel zwaar. Zij willen helpen, maar weten niet altijd hoe. Het verpleegkundig consult kan duidelijk maken wat van hen verwacht wordt en wat niet.

Belangrijk is dat familieleden niet moeten proberen om alles zelf te dragen. Wanneer de zorg te zwaar wordt, wanneer er nachtelijke problemen zijn, wanneer er angst of paniek ontstaat, of wanneer men twijfelt over symptomen, moet men tijdig hulp vragen.

Het consult kan dus ook dienen om de grenzen van de thuiszorg te bespreken. Soms is bijkomende thuisverpleging nodig. Soms is overleg met de huisarts aangewezen. Soms moet een palliatief netwerk of zorgteam worden betrokken.

Praktische tips

Vraag aan de thuisverpleegkundige of er een verpleegkundig consult wordt voorzien.

Vraag dat de zorgdoelen duidelijk worden besproken met patiënt en familie.

Zorg dat één familielid of mantelzorger de belangrijkste afspraken noteert.

Bespreek tijdig hulpmiddelen zoals een ziekenhuisbed, antidecubitusmateriaal, incontinentiemateriaal of tillift.

Vraag wie u moet bellen bij pijn, benauwdheid, onrust, vallen, verwardheid of snelle achteruitgang.

Vraag of er overleg nodig is met huisarts, palliatief team of ziekenfonds.

Vraag om duidelijke afspraken over dagzorg, nachtzorg en weekendzorg.