Vruchtgebruik op een geldsom vereist een aangepast beheer. Geld is een verbruikbaar soortgoed. De vruchtgebruiker mag erover beschikken, maar moet de teruggaveverplichting respecteren en het kapitaal van de blote eigenaar beschermen.

De vruchtgebruiker moet het geld beleggen of nuttig besteden, met instemming van de blote eigenaar. Gelet op inflatie kan een louter passieve of zeer defensieve houding onvoldoende zijn. Een dynamische belegging, bijvoorbeeld via gediversifieerde aandelenfondsen, kan verantwoord zijn wanneer zij gebeurt binnen een zorgvuldig risicobeheer.

Wanneer minderjarigen blote eigenaar zijn, is rechterlijke machtiging vereist en kunnen beschermende voorwaarden worden opgelegd.

FAQ over vruchtgebruik op een geldsom

Kan er vruchtgebruik bestaan op geld?

Ja. Vruchtgebruik kan ook betrekking hebben op een geldsom. Geld is wel een bijzonder goed, omdat het door gebruik wordt verbruikt of vervangen. Daarom gelden specifieke regels. De vruchtgebruiker moet het geld niet letterlijk als dezelfde biljetten of dezelfde rekening behouden, maar moet wel rekening houden met zijn verplichting om bij het einde van het vruchtgebruik de waarde of een gelijkwaardige som terug te geven.

Mag de vruchtgebruiker het geld zomaar gebruiken?

Nee. De vruchtgebruiker heeft wel een beschikkingsbevoegdheid over verbruikbare goederen zoals geld, maar die bevoegdheid is niet onbeperkt. Hij moet handelen als een voorzichtig en redelijk persoon en moet de belangen van de blote eigenaar respecteren. Het kapitaal mag niet zomaar worden opgebruikt alsof het uitsluitend aan de vruchtgebruiker toebehoort.

Wat moet de vruchtgebruiker doen met een geldsom waarop vruchtgebruik rust?

De vruchtgebruiker moet de geldsom beleggen of besteden in het belang van de overige goederen die aan het vruchtgebruik zijn onderworpen. Wanneer het gaat om een geldsom, betekent dit in de praktijk dat het geld op een verantwoorde wijze moet worden beheerd, zodat het kapitaal niet nutteloos aan waarde verliest.

Is de instemming van de blote eigenaar vereist?

Ja. Voor de belegging of besteding van de geldsom is de instemming van de blote eigenaar vereist. Dat is logisch, omdat de blote eigenaar uiteindelijk aanspraak heeft op het kapitaal wanneer het vruchtgebruik eindigt.

Wat als de blote eigenaar minderjarig is?

Wanneer de blote eigenaar minderjarig is, volstaat gewone instemming niet altijd. Dan kan machtiging van de vrederechter vereist zijn. De rechter moet nagaan of de voorgenomen belegging in het belang is van de minderjarige en of voldoende waarborgen worden ingebouwd.

Waarom kan een dynamische belegging nodig zijn?

Omdat geld door inflatie aan koopkracht kan verliezen. Wanneer een geldsom jarenlang op een rekening blijft staan met weinig of geen rendement, blijft het bedrag misschien nominaal gelijk, maar daalt de werkelijke waarde ervan. Een te voorzichtige houding kan dus ook schadelijk zijn voor de blote eigenaar.

Betekent dynamisch beleggen dat er roekeloos mag worden belegd?

Nee. Dynamisch beleggen betekent niet speculeren. Het betekent dat het kapitaal op een wijze wordt belegd die rekening houdt met inflatie, rendement en risico. Een belegging in aandelen of aandelenfondsen kan verantwoord zijn, maar dan bij voorkeur gespreid, professioneel beheerd en aangepast aan het risicoprofiel.

Kan een effectenportefeuille met aandelen toegelaten zijn?

Ja. Het vredegerecht van Nijvel aanvaardde dat een geldsom waarop vruchtgebruik rust, onder voorwaarden kan worden belegd in een effectenportefeuille die hoofdzakelijk uit aandelen bestaat. De rechter benadrukte dat een dynamische belegging, gelet op inflatie, nodig kan zijn om de relatieve waarde van het kapitaal te bewaren en tegelijk inkomsten voor de vruchtgebruiker te genereren.

Welke voorwaarden kunnen worden opgelegd?

De rechter kan onder meer eisen dat de belegging gebeurt via een gerenommeerde bank, volgens een passend risicoprofiel, in gediversifieerde beleggingsfondsen en via een afzonderlijke rekening. Wanneer minderjarigen betrokken zijn, kan ook worden bepaald dat tijdens hun minderjarigheid geen bedragen mogen worden afgehaald zonder rechterlijke machtiging.

Wie heeft recht op de inkomsten uit de belegging?

In beginsel komen de vruchten of inkomsten toe aan de vruchtgebruiker. Het kapitaal behoort economisch aan de blote eigenaar toe, maar de opbrengsten van het vruchtgebruik komen aan de vruchtgebruiker toe zolang het vruchtgebruik duurt.

Wie draagt het risico bij waardeverlies?

Dat hangt af van de concrete omstandigheden en van de vraag of de vruchtgebruiker zorgvuldig heeft gehandeld. Wanneer hij roekeloos of zonder vereiste instemming belegt, kan hij aansprakelijk worden gesteld. Wanneer hij daarentegen handelt binnen een redelijk en goedgekeurd beleggingsbeleid, ligt dat anders.

Waarom is een afzonderlijke rekening nuttig?

Een afzonderlijke rekening zorgt voor transparantie. Ze maakt duidelijk welk vermogen onder vruchtgebruik valt, welke inkomsten worden gegenereerd en welk kapitaal voor de blote eigenaar moet worden behouden. Dit is vooral belangrijk wanneer er minderjarigen of meerdere blote eigenaars betrokken zijn.

Wat is het belangrijkste aandachtspunt in de praktijk?

Het belangrijkste is dat het vruchtgebruik op geld niet alleen juridisch wordt vastgesteld, maar ook praktisch wordt georganiseerd. Men moet bepalen hoe het geld wordt belegd, wie moet instemmen, welke risico’s aanvaardbaar zijn, wie de inkomsten ontvangt en hoe het kapitaal bij het einde van het vruchtgebruik wordt beschermd.