Een Europees aanhoudingsbevel (EAB) is een vraag van een EU-land aan een ander EU-land om iemand aan te houden en over te leveren, zodat die persoon daar kan worden vervolgd of een straf kan ondergaan. In België moet de rechter dan nagaan of de wettelijke voorwaarden vervuld zijn én of er redenen zijn om de uitvoering te weigeren.

Deze bijdrage focust op twee belangrijke weigeringsgronden die in de praktijk vaak discussie geven: (1) verjaring in combinatie met Belgische bevoegdheid, en (2) risico op schending van fundamentele rechten.

Verjaring + Belgische bevoegdheid: beide moeten samen aanwezig zijn

Een eerste mogelijke weigering steunt op het idee: als de zaak volgens Belgisch recht verjaard is, en België zelf bevoegd zou zijn om die feiten te behandelen, dan kan uitvoering van het EAB worden geweigerd.

Belangrijk is dat dit twee voorwaarden zijn die samen moeten vervuld zijn:

• • (a) Verjaring volgens Belgisch recht
  De Belgische rechter kijkt in dat kader naar verjaring zoals ze in België zou spelen.

• • (b) Belgische rechtsmacht (bevoegdheid) om de feiten te vervolgen
  Zelfs als er naar Belgisch recht verjaring zou zijn, volstaat dat niet. België moet ook juridisch bevoegd zijn om die feiten (die in het buitenland gepleegd zijn) zelf te vervolgen.

Als één van beide voorwaarden ontbreekt, valt deze weigeringsgrond weg.

Belgische bevoegdheid hangt vaak af van “hoofdverblijfplaats”

Wanneer feiten in het buitenland gepleegd zijn, is België niet automatisch bevoegd. In verschillende situaties is Belgische bevoegdheid afhankelijk van de band van de persoon met België, onder meer via de notie “hoofdverblijfplaats”.

De kern: het gaat niet enkel om “ergens verblijven”, maar om een echte, centrale band met België.

Wat bedoelt men met “hoofdverblijfplaats” in eenvoudige woorden?

De rechter hanteert een praktische omschrijving:

• • het is de plaats waar iemand werkelijk woont,

• • waar iemands leven en belangen vooral samenkomen,

• • en waar iemand zich zó gedraagt dat hij/zij gekend en bereikbaar wil zijn (typisch ook via een vorm van inschrijving of vaste aanknopingspunten).

Een los verblijf, een tijdelijke logeerplek, of een leven “in de schaduw” zonder duidelijke vaste basis, is doorgaans onvoldoende.

Inschrijving is belangrijk, maar niet het enige

Inschrijving (bijvoorbeeld in officiële registers) is vaak een sterke aanwijzing dat iemand zijn/haar hoofdverblijfplaats in België heeft. Maar het idee blijft: de feitelijke situatie is doorslaggevend. De rechter zoekt naar concrete elementen die aantonen: hier is het echte centrum van het leven.

Een EAB is geen vraag aan België om zelf te vervolgen

Soms wordt geargumenteerd dat België bevoegd zou zijn omdat het EAB zelf een soort officiële kennisgeving is. De redenering is dan: “de andere staat meldt de feiten, dus België kan vervolgen.”

Maar het omgekeerde ligt meer voor de hand: een EAB vraagt net overlevering, dus toont vooral dat de uitvaardigende staat zelf wil vervolgen en niet dat hij de vervolging aan België wil overlaten. Daarom wordt een EAB op zichzelf niet zomaar gezien als “een verzoek aan België om te vervolgen”.