Bij consumentenovereenkomsten moeten schadebedingen, forfaitaire vergoedingen en nalatigheidsinteresten voldoen aan strenge voorwaarden. Zij mogen niet eenzijdig in het voordeel van de onderneming zijn opgesteld en moeten wederkerig, gelijkwaardig en evenredig zijn met de schade die redelijkerwijze kan worden verwacht.

Een beding dat bij wanbetaling een buitensporige forfaitaire vergoeding oplegt, eventueel gecombineerd met een minimumvergoeding en een hoge nalatigheidsinterest, kan als onrechtmatig worden beschouwd. De rechter moet daarbij niet alleen kijken naar elk beding afzonderlijk, maar ook naar het gezamenlijke effect van alle sancties.

De regels inzake onrechtmatige bedingen hebben een bijzonder dwingend karakter. Daarom moet de rechter ze ook ambtshalve toepassen, zelfs wanneer de consument niet verschijnt en de zaak bij verstek wordt behandeld.

Wanneer een schadebeding onrechtmatig is, wordt het niet gematigd of herleid tot een redelijk bedrag. Het wordt nietig verklaard en buiten toepassing gelaten. In beginsel mag de rechter het nietige beding ook niet vervangen door een vergoeding op grond van aanvullend recht of gemeen recht. Dat moet vermijden dat ondernemingen zonder werkelijk risico te zware bedingen blijven gebruiken.

Ook nalatigheidsinteresten moeten proportioneel zijn. Een zeer hoge contractuele interest kan als woekerinterest worden beschouwd en buiten toepassing worden gelaten. In dat geval kan enkel nog de wettelijke interest worden toegekend, voor zover daarvoor een grond bestaat.

De algemene draagwijdte is dat ondernemingen hun algemene voorwaarden zorgvuldig moeten opstellen. Schadebedingen moeten evenwichtig, duidelijk en redelijk zijn. Voor consumenten biedt dit een belangrijke bescherming tegen automatische invorderingskosten, buitensporige boetebedingen en overdreven interesten.

In een hierna weergegeven vonnis van de vrederechter te Genk werd een vordering behandeld van een dierenkliniek tegen een consument tot betaling van een openstaande factuur, vermeerderd met een contractuele interest van 12% per jaar, een strafbeding van 20% en een forfaitaire schadevergoeding van 60 euro.

De vrederechter aanvaardt de hoofdsom, maar weigert het strafbeding en de forfaitaire schadevergoeding omdat deze niet wederkerig, niet gelijkwaardig en kennelijk onevenredig zijn. Dergelijke bedingen zijn onrechtmatig en dus nietig. Zij kunnen niet worden herleid tot een lager bedrag. Ook de interest van 12% wordt als woekerinterest beschouwd en strijdig met de openbare orde. Alleen de wettelijke interest wordt toegekend. Omdat de vordering slechts gedeeltelijk gegrond is, worden ook de kosten slechts gedeeltelijk ten laste van de consument gelegd.