Artikel 29bis WAM-wet beschermt zwakke weggebruikers bij verkeersongevallen waarbij een motorrijtuig betrokken is. Het gaat om een bijzonder beschermingsmechanisme. De aansprakelijkheidsvraag staat daarbij niet centraal. De wet vertrekt van de gedachte dat bepaalde slachtoffers van verkeersongevallen, zoals voetgangers, fietsers en passagiers, een verhoogde bescherming verdienen wanneer zij lichamelijke schade lijden door een verkeersongeval waarbij een motorrijtuig betrokken is.

De schade die voortvloeit uit lichamelijke letsels of overlijden wordt in beginsel vergoed door de verzekeraar van het betrokken motorrijtuig. De regeling geldt niet voor de stoffelijke schade, behalve kledijschade, en ook niet voor de bestuurder van het betrokken motorrijtuig. Een passagier kan daarentegen wel onder de bescherming vallen.

De wet bevat evenwel een belangrijke uitsluiting. Een slachtoffer dat ouder is dan veertien jaar en dat het ongeval en zijn gevolgen heeft gewild, kan zich niet beroepen op deze beschermingsregeling.

Die uitsluiting moet strikt worden uitgelegd.

Het is dus niet voldoende dat het slachtoffer bewust een gevaarlijke handeling heeft gesteld. Het is evenmin voldoende dat het slachtoffer het ongeval heeft veroorzaakt of zelfs bewust het ongeval heeft uitgelokt. De wet vereist meer. Het slachtoffer moet niet alleen het ongeval hebben gewild, maar ook de gevolgen ervan. Daarmee wordt bedoeld dat het slachtoffer ook de schade heeft gewild die uit het ongeval is voortgevloeid.

Dat onderscheid is belangrijk.

Iemand kan een gevaarlijke handeling stellen, zelfs een roekeloze of onbegrijpelijke handeling, zonder daarom de concrete schade te willen die nadien ontstaat. Wie bijvoorbeeld uit paniek, stress, misselijkheid of verwarring een voertuig wil verlaten, kan het ongeval in feitelijke zin hebben veroorzaakt of zelfs bewust hebben gekozen voor een handeling die tot een ongeval leidt. Maar daaruit volgt nog niet automatisch dat hij ook de lichamelijke gevolgen heeft gewild.

De rechter moet dus nagaan of het slachtoffer de schade zelf heeft gewild.

De enkele vaststelling dat het slachtoffer zich bewust moest zijn van het gevaar, volstaat niet. Bewust zijn van een risico is niet hetzelfde als het willen van de schade. Ook het aanvaarden van een risico is niet noodzakelijk hetzelfde als het beogen van het letsel. De uitsluiting van artikel 29bis WAM-wet treft enkel de gevallen waarin het slachtoffer de bij het ongeval geleden schade zelf heeft gewild.

Dit sluit aan bij het beschermend karakter van de regeling. Artikel 29bis WAM-wet wil slachtoffers van verkeersongevallen ruim beschermen. Uitsluitingen op die bescherming moeten beperkt blijven tot uitzonderlijke situaties. Daarom mag de uitsluiting niet worden uitgebreid tot elk geval waarin het slachtoffer onvoorzichtig, roekeloos, onbegrijpelijk of zelfdestructief heeft gehandeld.

De rechter beoordeelt weliswaar in feite of een slachtoffer het ongeval en zijn gevolgen heeft gewild. Die feitelijke beoordeling behoort tot zijn soevereine appreciatie. Maar het Hof van Cassatie controleert of de rechter uit zijn vaststellingen wettig kon afleiden dat de wettelijke uitsluiting van toepassing is.

Wanneer de rechter enkel vaststelt dat het slachtoffer het ongeval heeft gewild, maar niet vaststelt dat het slachtoffer ook de lichamelijke schade heeft gewild, is de uitsluiting niet naar recht verantwoord.

De kernregel is dus eenvoudig: voor de uitsluiting van de bescherming van de zwakke weggebruiker volstaat het niet dat het ongeval gewild is. Ook de gevolgen, met andere woorden de geleden schade, moeten gewild zijn.

Samenvatting van de casus van de weergegeven cassatierechtspraak

Een passagier raakte ernstig gewond nadat hij vanuit een rijdend voertuig op het voetpad terechtkwam. Het voertuig reed ongeveer 60 km per uur. De verzekeraar betwistte de toepassing van de beschermingsregeling voor zwakke weggebruikers.

De appelrechter onderzocht verschillende hypotheses. Hij achtte het niet geloofwaardig dat de passagier was flauwgevallen en daardoor onbedoeld het portier had geopend. Ook een louter accidentele val uit het voertuig werd niet aanvaard. Volgens de appelrechter was de enige aanvaardbare uitleg dat de passagier zelf actief het portier had geopend terwijl hij bij bewustzijn was.

De appelrechter overwoog dat de passagier mogelijk misselijk was, stress had of om een andere reden het voertuig zo snel mogelijk wilde verlaten. Volgens de appelrechter moest hij zich bewust zijn geweest van de gevaren van het verlaten van een voertuig dat 60 km per uur reed. De rechter besloot dat de passagier zelf en vrijwillig had gekozen om het rijdende voertuig te verlaten.

De appelrechter achtte het niet doorslaggevend of de passagier dat deed met de bedoeling zelfmoord te plegen, zichzelf te verwonden, of omwille van stress, wagenziekte of een andere reden. Hij overwoog ook dat het mogelijk was dat de passagier een tijdelijke arbeidsongeschiktheid wilde veroorzaken om verlost te zijn van stress op het werk, maar die hypothese was niet zeker.

Het Hof van Cassatie vernietigde de beslissing omdat de appelrechter wel had geoordeeld dat het slachtoffer het ongeval had gewild, maar niet had vastgesteld dat hij ook de gevolgen ervan, namelijk de geleden schade, had gewild.

Wat leest u verder in dit artikel onder het cassatiearrest

In onze verdere bijdrage beantwoorden wij vragen zoals: Wanneer verliest een zwakke weggebruiker zijn recht op vergoeding? Is een roekeloze handeling voldoende om de bescherming van artikel 29bis WAM-wet uit te sluiten? Wat als het slachtoffer bewust uit een rijdende wagen stapt, maar niet de bedoeling had om ernstig gewond te raken? En wat is het verschil tussen het willen van het ongeval en het willen van de schade?