Wanneer een verpachter een pachtovereenkomst opzegt om het goed zelf te exploiteren, volstaat het niet dat hij formeel verklaart dat hij of een aangeduide persoon het goed zal gebruiken. De voorgenomen exploitatie moet persoonlijk, werkelijk en gedurende minstens negen jaar worden voortgezet. Bij betwisting moet de verpachter uitleggen hoe die exploitatie concreet zal gebeuren en aantonen dat de toekomstige exploitant daartoe in staat is.

De rechter moet daarbij alle feitelijke omstandigheden beoordelen. Hij mag zich dus niet beperken tot één element, zoals de afstand tussen de woonplaats of het bedrijf van de toekomstige exploitant en het pachtgoed. Ook de aard van de voorgenomen teelt kan belangrijk zijn. Een gewas dat weinig dagelijkse aanwezigheid vergt, kan anders beoordeeld worden dan een exploitatie die voortdurende fysieke aanwezigheid en toezicht vereist.

Het hierna weergegeven en verder ontleed en besproken cassatiearrest bevestigt dat de rechter bij de beoordeling van de ernst van de opzegging voor eigen gebruik rekening moet houden met alle omstandigheden die het voornemen tot exploitatie geloofwaardig of ongeloofwaardig maken.

Samenvatting van de casus

Een verpachter had een pachtovereenkomst opgezegd met het oog op eigen gebruik. De toekomstige exploitant zou het goed zelf exploiteren. Er ontstond betwisting over de ernst en haalbaarheid van die exploitatie.

De discussie draaide onder meer rond de afstand tussen het bestaande landbouwbedrijf van de toekomstige exploitant en het pachtgoed. De appelrechter vond die afstand te groot om een persoonlijke en werkelijke exploitatie aannemelijk te maken.

De opzeggende partij had echter aangevoerd dat de voorgenomen teelt maïs betrof en dat maïsteelt geen dagelijkse aanwezigheid vereiste. Volgens hem bestond de exploitatie uit een beperkt aantal handelingen en volstond geregelde controle.

Het Hof van Cassatie oordeelde dat de rechter met alle feitelijke omstandigheden rekening moet houden, dus ook met de aard van de voorgenomen teelt. Omdat de appelrechter dat onvoldoende had gedaan, werd het vonnis vernietigd.

Actualiteitsnoot voor Vlaanderen

De beslissing is gewezen onder de vroegere Pachtwet. Voor Vlaanderen geldt intussen het Vlaams Pachtdecreet van 13 oktober 2023. De kernregel blijft evenwel herkenbaar: bij opzegging voor eigen exploitatie blijft vereist dat het gaat om een persoonlijke en werkelijke exploitatie gedurende minstens negen jaar. De rechterlijke controle op de ernst en oprechtheid van het eigen gebruik blijft dus in de praktijk van groot belang.