Een internering is geen gewone straf. Zij heeft twee doelen.

Enerzijds moet de samenleving worden beschermd. Anderzijds moet de geïnterneerde persoon zorg krijgen die past bij zijn geestelijke toestand. Die zorg moet gericht zijn op behandeling en op een mogelijke terugkeer in de samenleving.

Daarom mag een geïnterneerde persoon niet zomaar voor lange tijd in een gevangenisachtige omgeving blijven zitten zonder echte behandeling. De overheid moet ervoor zorgen dat hij binnen een redelijke termijn terechtkomt in een aangepaste instelling. Dat kan bijvoorbeeld een gespecialiseerde psychiatrische voorziening zijn.

Een afdeling bescherming van de maatschappij is niet automatisch voldoende

Soms wordt een geïnterneerde geplaatst in een afdeling tot bescherming van de maatschappij. Maar het Hof van Cassatie maakt duidelijk dat zo’n afdeling niet automatisch een aangepaste instelling is.

Het volstaat dus niet dat de wet zegt dat een geïnterneerde daar kan worden geplaatst. Er moet ook echt worden nagegaan of die plaats geschikt is voor deze concrete persoon en of hij daar de nodige zorg krijgt.

Wanneer iemand daar lang verblijft zonder passende behandeling, kan dat problematisch zijn.

Wat is een redelijke termijn?

Er bestaat geen vaste termijn die altijd geldt. De rechter moet kijken naar de concrete situatie.

Belangrijk zijn onder meer:

• de aard van de geestesziekte,

• de behandeling die nodig is,

• wat vroeger al geprobeerd werd,

• of er geschikte plaatsen beschikbaar zijn,

• of de geïnterneerde meewerkt aan behandeling,

• en hoe lang de situatie al duurt.

Maar een gebrek aan plaatsen mag niet zomaar betekenen dat iemand onbeperkt in een niet-aangepaste omgeving blijft.

Wat als de termijn te lang wordt?

Als de geïnterneerde niet binnen een redelijke termijn in een aangepaste instelling wordt geplaatst, dan is er een schending van zijn recht op vrijheid en veiligheid.

Dat betekent echter niet automatisch dat hij onmiddellijk moet worden vrijgelaten.

De rechter moet dan twee belangen tegen elkaar afwegen.

Aan de ene kant staat het recht van de geïnterneerde op aangepaste zorg. Aan de andere kant staat de veiligheid van de samenleving.

Wanneer vrijlating gevaarlijk zou zijn, kan de rechter beslissen dat de geïnterneerde toch voorlopig vast blijft. Maar dan moet de rechter wel duidelijk erkennen dat zijn rechten zijn geschonden.

Die erkenning is belangrijk. Zij kan later de basis vormen voor een schadevergoeding tegen de overheid.

De taak van de kamer voor de bescherming van de maatschappij

De kamer voor de bescherming van de maatschappij moet actief toezien op de uitvoering van de internering.

Zij moet nagaan of de geïnterneerde op de juiste plaats zit. Zij moet ook onderzoeken of hij daar voldoende zorg krijgt. Wanneer blijkt dat dit niet zo is en de redelijke termijn is overschreden, moet zij dat uitdrukkelijk vaststellen.

Daarna moet zij beoordelen of vrijlating mogelijk is, rekening houdend met de veiligheid van de samenleving.

De kamer mag dus niet volstaan met de vaststelling dat er geen plaats is in een betere instelling. Zij moet een echte juridische beoordeling maken.

Samenvatting van de casus van hierna weergegeven cassatierechtspraak 

In deze zaak verbleef een geïnterneerde persoon al meer dan anderhalf jaar in een afdeling bescherming van de maatschappij. Hij voerde aan dat hij daar geen aangepaste behandeling kreeg en dat deze afdeling geen geschikte instelling was voor zijn geestesziekte.

De kamer voor de bescherming van de maatschappij had geoordeeld dat er geen schending was van zijn rechten. Zij wees onder meer op het feit dat er op korte termijn geen plaats beschikbaar was in een betere voorziening, zoals een medium security instelling of een forensisch psychiatrisch centrum.

Het Hof van Cassatie aanvaardde die redenering niet.

Volgens het Hof kan men niet wettig oordelen dat er geen schending is, wanneer uit de motivering eigenlijk blijkt dat de betrokkene niet in een aangepaste instelling verblijft en al zeer lang wacht op een geschikte plaats. De kamer had moeten vaststellen dat zijn recht op plaatsing binnen een redelijke termijn in een aangepaste instelling was miskend. Daarna had zij moeten afwegen of vrijlating mogelijk was, gelet op de veiligheid van de samenleving.

Wat leest u verder in dit artikel

Naast de weergave van het cassatiearrest zoeken we antwoord op vragen zoals: Mag een geïnterneerde jarenlang wachten op aangepaste zorg? Moet hij worden vrijgelaten wanneer de overheid geen plaats vindt? Is een afdeling bescherming van de maatschappij voldoende? En kan een schending van zijn rechten leiden tot schadevergoeding? De antwoorden op deze vragen tonen hoe moeilijk het evenwicht is tussen bescherming van de samenleving en de rechten van de geïnterneerde.