Wie gelijk kreeg, kan daarover niet klagen in cassatie

Een cassatieberoep is geen derde aanleg. Het Hof van Cassatie onderzoekt niet opnieuw de feiten en beoordeelt niet of een andere oplossing wenselijker was. Het Hof gaat na of de rechter de wet correct heeft toegepast en of de beslissing regelmatig is gemotiveerd.

Daarbij geldt een eenvoudige maar belangrijke regel: een procespartij kan in cassatie niet opkomen tegen een beslissing die in overeenstemming is met wat zij zelf in haar conclusies heeft gevraagd of verdedigd.

Deze regel lijkt vanzelfsprekend, maar heeft in de praktijk grote gevolgen. Wie voor de feitenrechter een bepaald standpunt inneemt, kan later niet voor het Hof van Cassatie aanvoeren dat de rechter dat standpunt ten onrechte heeft gevolgd.

Het verbod om tegen zichzelf te procederen

Een partij moet in een procedure consequent zijn. Wanneer zij in haar conclusies een bepaald feit, bedrag, juridische kwalificatie of redenering aanvoert, en de rechter neemt dat over, dan kan die partij daarover in cassatie niet meer klagen.

Het zou tegenstrijdig zijn eerst aan de rechter te vragen om een bepaald gegeven te aanvaarden, en daarna in cassatie te beweren dat de rechter precies daardoor de wet heeft geschonden.

De procespartij heeft dan geen belang bij haar cassatiemiddel. Zij werd immers niet benadeeld door een beslissing die overeenstemt met haar eigen standpunt.

Toepassing op inkomsten en voordelen

Deze regel speelt vaak bij discussies over inkomsten, voordelen van alle aard, lasten of financiële draagkracht.

Wanneer een partij bijvoorbeeld zelf in conclusies aanvoert dat bepaalde voordelen deel uitmaken van haar inkomen, kan zij later niet in cassatie verwijten dat de rechter die voordelen als inkomen heeft beschouwd.

Dat was ook het uitgangspunt in het arrest waarop deze bijdrage steunt. Een partij had zelf aangevoerd dat bepaalde door een vennootschap gedragen sociale bijdragen een voordeel van alle aard vormden en dus deel uitmaakten van haar inkomen. Toen de rechter daarmee rekening hield, kon die partij daarover niet meer met succes klagen in cassatie. Het Hof formuleerde daarbij uitdrukkelijk dat een procespartij in cassatie niet kan opkomen tegen een beslissing die in overeenstemming met haar conclusie werd gewezen.

Belang van nauwkeurige conclusies

Deze regel toont het belang aan van zorgvuldig opgestelde conclusies.

Wat in conclusies wordt erkend, voorgesteld of verdedigd, kan de rechter overnemen. Nadien kan men niet zomaar terugkomen op dat standpunt omdat de uitkomst minder gunstig blijkt dan verwacht.

Daarom moet men opletten met formuleringen zoals:

“mijn inkomen kan worden geraamd op …”;

“dit voordeel maakt deel uit van mijn inkomen”;

“deze last moet in aanmerking worden genomen”;

“deze berekeningswijze kan worden gevolgd”;

“subsidiair kan worden uitgegaan van …”.

Zeker subsidiaire standpunten moeten zorgvuldig worden geformuleerd. Een partij mag uiteraard een subsidiaire redenering ontwikkelen, maar moet duidelijk maken in welke volgorde en onder welk voorbehoud zij dat doet. Anders bestaat het risico dat een rechter een onderdeel van die redenering overneemt en dat daartegen later moeilijk nog cassatiekritiek mogelijk is.

Geen cassatie tegen een eigen erkenning

De regel sluit aan bij het bredere beginsel dat een partij geen voordeel kan halen uit een tegenstrijdige proceshouding.

Een cassatiemiddel moet gericht zijn tegen een echte grief: een beslissing waardoor de partij wordt benadeeld en die volgens haar in strijd is met de wet. Wanneer de rechter beslist zoals de partij zelf heeft gevraagd of voorgesteld, ontbreekt die grief.

Het Hof van Cassatie zal het middel dan niet ontvankelijk verklaren of oordelen dat het geen nuttige kritiek bevat.

Dit geldt niet alleen voor uitdrukkelijke vorderingen, maar ook voor elementen die een partij zelf als feitelijke of juridische basis heeft aangevoerd. Wie een berekening zelf heeft voorgesteld, kan later moeilijk zeggen dat de rechter die berekening niet mocht gebruiken.

Verschil met een ongunstige toepassing

Er moet wel een onderscheid worden gemaakt.

Wanneer een partij een algemeen standpunt inneemt en de rechter past dat verkeerd toe of trekt daaruit een verdergaande conclusie die de partij niet heeft verdedigd, kan cassatiekritiek nog mogelijk zijn.

Maar wanneer de rechter precies beslist in overeenstemming met wat de partij zelf heeft gesteld, is cassatie daartegen uitgesloten.

Het komt dus aan op een nauwkeurige vergelijking tussen de conclusies van de partij en de beslissing van de rechter. Cassatie is niet uitgesloten omdat de partij ontevreden is over het eindresultaat, maar wel wanneer haar middel gericht is tegen een onderdeel van de beslissing dat overeenstemt met haar eigen proceshouding.

Praktische les

De praktische les is duidelijk: conclusies moeten niet alleen overtuigend zijn, maar ook strategisch veilig.

Een partij moet vermijden dat zij uit gemak, slordigheid of tactiek gegevens erkent die later tegen haar kunnen worden gebruikt. Zeker in familiale, fiscale, vennootschapsrechtelijke en aansprakelijkheidsdossiers kunnen kleine formuleringen grote gevolgen hebben.

Wie in conclusies een bedrag, voordeel, last of juridische kwalificatie erkent, moet beseffen dat dit later de basis van de rechterlijke beslissing kan worden. Wordt die erkenning gevolgd, dan kan men daartegen in cassatie in beginsel niet meer opkomen.

Besluit

Een procespartij kan in cassatie niet klagen over een beslissing die overeenstemt met haar eigen conclusies. Deze regel beschermt de coherentie van het proces en verhindert dat een partij eerst een bepaald standpunt verdedigt en daarna de rechter verwijt dat hij dat standpunt heeft gevolgd.

Daarom is voorzichtigheid geboden bij elke erkenning, berekening of subsidiaire redenering in conclusies. Wat men zelf aanvoert, kan door de rechter worden overgenomen. En wat de rechter overneemt uit de eigen conclusies, kan later niet zomaar nog het voorwerp uitmaken van een succesvol cassatiemiddel.