Wanneer een partij bij vonnis werd veroordeeld tot betaling van onderhoudsgeld, kan nadien discussie ontstaan over de vraag of dat onderhoudsgeld nog verschuldigd is. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer kinderen meerderjarig worden, gaan werken, niet langer recht geven op kinderbijslag, of wanneer discussie bestaat over gewone en buitengewone kosten.

Een dergelijke discussie is niet noodzakelijk een uitvoeringsgeschil. Het feit dat er eerder een uitvoerbare titel bestaat, of dat een gerechtsdeurwaarder tot uitvoering overgaat, betekent niet automatisch dat de beslagrechter bevoegd wordt voor elke betwisting die later ontstaat.

Onderscheid tussen uitvoeringsgeschil en geschil ten gronde

De beslagrechter is bevoegd voor geschillen over de rechtmatigheid en regelmatigheid van de gedwongen tenuitvoerlegging. Hij kan nagaan of een beslag correct werd gelegd, of de uitvoeringsmaatregelen wettig zijn en of de uitvoerbare titel nog actueel is.

Maar de beslagrechter mag niet treden in de materieelrechtelijke verhouding tussen partijen. Hij mag dus niet opnieuw bepalen welke onderhoudsverplichtingen precies bestaan, vanaf wanneer zij ophouden, welke kosten ten laste van wie vallen, of welke bedragen eventueel te veel werden betaald.

Zodra het geschil betrekking heeft op de inhoud van de onderhoudsverplichting zelf, gaat het om een geschil ten gronde. Dan is niet de beslagrechter, maar de rechter bevoegd die over de onderhoudsverplichting moet oordelen.

De bevoegdheid wordt beoordeeld op het ogenblik van de inleiding van de vordering

De materiële bevoegdheid van de rechter wordt beoordeeld op het tijdstip waarop de vordering wordt ingesteld. Daarbij kijkt men naar het voorwerp van de vordering zoals dat blijkt uit de gedinginleidende akte.

Latere wijzigingen of aanpassingen van de eis zijn daarbij niet doorslaggevend. De vraag is dus niet welke richting het geschil later heeft genomen, maar wat oorspronkelijk werd gevorderd.

Wanneer de oorspronkelijke vordering strekt tot terugbetaling van te veel betaald onderhoudsgeld, tot mededeling van informatie om na te gaan hoelang onderhoud verschuldigd blijft, of tot beoordeling van gewone en buitengewone medische kosten, betreft dit een geschil over onderhoudsuitkeringen zelf.

De beslagrechter mag de onderhoudsverplichting niet hertekenen

De beslagrechter kan wel vaststellen of een schuldvordering die uit een titel blijkt, na het ontstaan van die titel is uitgedoofd. Hij kan dus in zekere mate nagaan of de titel nog gebruikt kan worden voor uitvoering.

Maar dat onderzoek heeft grenzen. De beslagrechter mag niet zelf de rechten en plichten van partijen opnieuw bepalen. Hij mag niet beslissen vanaf welke datum onderhoudsgeld niet langer verschuldigd was wanneer daarvoor een inhoudelijke beoordeling van de onderhoudsverhouding vereist is.

Een betwisting over de stopzetting van onderhoudsgeld is daarom geen louter technisch uitvoeringsgeschil. Het raakt aan de grond van de onderhoudsverplichting.

Terugbetaling van te veel betaald onderhoudsgeld

Wie meent dat hij onderhoudsgeld te lang heeft betaald, kan in beginsel terugbetaling vorderen van wat onverschuldigd werd betaald. Maar ook die vordering veronderstelt een voorafgaande beoordeling van de vraag vanaf wanneer de onderhoudsverplichting ophield of werd gewijzigd.

Dat is geen vraag die de beslagrechter als uitvoeringsrechter moet oplossen wanneer zij losstaat van de regelmatigheid van een concreet beslag. Het gaat om de inhoudelijke verhouding tussen onderhoudsplichtige en onderhoudsgerechtigde.

Medische en buitengewone kosten

Ook discussies over medische kosten, buitengewone kosten of de wijze waarop deze moeten worden berekend, behoren tot het inhoudelijke onderhoudsgeschil.

Het onderscheid tussen gewone kosten en buitengewone kosten kan in de praktijk belangrijk zijn. Gewone kosten worden doorgaans geacht in het onderhoudsgeld begrepen te zijn, terwijl buitengewone kosten afzonderlijk kunnen worden gedeeld. Maar wanneer partijen hierover twisten, moet de bevoegde bodemrechter hierover oordelen.

Praktisch belang

Het onderscheid is belangrijk voor de keuze van de juiste procedure.

Wie enkel betwist dat een beslag onregelmatig werd gelegd, kan zich tot de beslagrechter wenden. Wie daarentegen wil laten vaststellen dat onderhoudsgeld niet langer verschuldigd is, dat bedragen moeten worden terugbetaald, of dat bepaalde kosten niet als buitengewone kosten kunnen worden aangerekend, moet zich richten tot de bevoegde rechter ten gronde.

Een verkeerde keuze kan leiden tot verwijzing van de zaak naar de bevoegde rechter, met tijdverlies en bijkomende kosten.

Besluit

De beslagrechter is geen rechter die de onderhoudsverplichting tussen partijen opnieuw mag beoordelen. Zijn bevoegdheid blijft beperkt tot de rechtmatigheid en regelmatigheid van uitvoeringsmaatregelen.

Wanneer het geschil in werkelijkheid gaat over de vraag of onderhoudsgeld nog verschuldigd is, vanaf wanneer de verplichting ophield, of welke kosten onder de onderhoudsregeling vallen, betreft dit een geschil ten gronde. Dat geschil behoort tot de bevoegdheid van de rechter die over onderhoudsuitkeringen moet oordelen.

Samenvatting van de casus van de rechtspraak die hierna wordt weergegeven

Partijen zijn uit de echt gescheiden. Uit het huwelijk werden twee kinderen geboren, die inmiddels meerderjarig zijn.

Bij eerder vonnis werd één van de partijen veroordeeld om maandelijks onderhoudsgeld te betalen voor beide kinderen. Daarnaast moest hij ook de helft betalen van de buitengewone medische kosten, na aftrek van tussenkomsten van het ziekenfonds of een verzekering.

Nadien ontstond betwisting over het tijdstip waarop de verplichting tot betaling van onderhoudsgeld voor de kinderen was opgehouden. Er was ook discussie over de berekening van de medische en buitengewone kosten.

De onderhoudsplichtige partij vorderde onder meer:

dat de te veel betaalde onderhoudsgelden voor één kind zouden worden terugbetaald;

dat de andere partij informatie zou meedelen om te kunnen bepalen hoelang onderhoudsgeld voor het andere kind verschuldigd bleef, zoals gegevens over kinderbijslag of aanvang van werk;

dat eventueel te veel betaalde onderhoudsgelden zouden worden terugbetaald;

dat zou worden geoordeeld welke medische kosten gewone kosten en welke buitengewone kosten waren.

De vrederechter stelde zich de vraag of hij wel bevoegd was. Volgens de vrederechter kon het geschil mogelijk verband houden met een gedwongen uitvoering door de gerechtsdeurwaarder, waarvoor eerder reeds een procedure bij de beslagrechter was ingesteld. De vraag werd daarom aan de arrondissementsrechtbank voorgelegd.

De arrondissementsrechtbank oordeelde dat de bevoegdheid moet worden beoordeeld op het ogenblik waarop de vordering wordt ingesteld en volgens het voorwerp van de oorspronkelijke vordering.

Volgens de rechtbank ging het hier niet om een louter uitvoeringsgeschil, maar om een inhoudelijk geschil over onderhoudsuitkeringen: vanaf wanneer onderhoudsgeld niet langer verschuldigd was, welke bedragen eventueel te veel betaald waren en welke kosten als gewone of buitengewone kosten moesten worden beschouwd.

De beslagrechter is slechts bevoegd voor geschillen over de rechtmatigheid en regelmatigheid van uitvoeringsmaatregelen. Hij mag niet ingrijpen in de materieelrechtelijke verhouding tussen partijen. De vraag of onderhoudsgeld nog verschuldigd is, behoort tot de bevoegdheid van de rechter ten gronde.

De zaak werd daarom verwezen naar de vrederechter (vandaag zou dit de familierechter zijn)