De laatste decennia worden politiediensten in België en andere Europese landen in toenemende mate geconfronteerd met zogenaamde rondtrekkende dadersbendes, ook wel mobiel banditisme genoemd. Deze bendes zijn vaak internationaal samengesteld, opereren grensoverschrijdend, en kenmerken zich door een hoge graad van organisatie, snelheid en flexibiliteit. Ze zijn verantwoordelijk voor een aanzienlijk aandeel van eigendomsdelicten zoals woninginbraken, winkeldiefstallen, plofkraken en zakkenrollerij. Dit artikel bespreekt de strafrechtelijke duiding van dergelijke fenomenen, de uitdagingen bij vervolging, en de nood aan internationale samenwerking.

Begripsbepaling en kenmerken

Hoewel het Belgisch Strafwetboek geen specifieke definitie bevat van “rondtrekkende dadersbendes”, wordt in politierapporten, parlementaire stukken en jurisprudentie vaak verwezen naar groepen personen die:

• zich tijdelijk in België bevinden zonder vaste verblijfplaats;

• zich frequent en georganiseerd verplaatsen, vaak over de grenzen heen;

• systematisch delicten plegen, veelal gericht op vermogensvoordeel;

• gebruik maken van logistieke ondersteuning (voertuigen, communicatie, valse identiteiten).

De term overlapt met concepten als “mobiele criminele groepen” en “georganiseerde criminaliteit”, maar heeft een eigen empirische invulling binnen de rechtshandhavingspraktijk.

Strafrechtelijke kwalificaties

Rondtrekkende dadersbendes maken doorgaans geen voorwerp uit van een afzonderlijke strafbepaling, maar worden vervolgd op basis van bestaande strafbepalingen zoals:

• Diefstal met verzwarende omstandigheden 

• Bendevorming 

• Lidmaatschap van een criminele organisatie 

• Inbreuken op de wetgeving inzake identiteitsdocumenten 

Het Openbaar Ministerie kan, afhankelijk van de feiten en de structuur van de groep, kiezen voor een vervolging op grond van bendevorming of criminele organisatie, wat de toegang opent tot zwaardere straffen en ruimere opsporingsmogelijkheden.

Opsporing en bewijsproblematiek

De mobiliteit en de internationale dimensie van deze bendes bemoeilijken de klassieke opsporingsmethoden:

Daders opereren vaak onder valse identiteiten;

Er is zelden een blijvende connectie met een Belgische woon- of verblijfplaats;

Delicten worden verspreid gepleegd over verschillende gerechtelijke arrondissementen.

Daarom wordt vaak een beroep gedaan op gecoördineerde actie via Europol, het Schengen Informatie Systeem (SIS), en internationale rechtshulp. 

Detentie en vervolging

Een belangrijk knelpunt bij rondtrekkende dadersbendes is het risico op ontvluchting. De voorlopige hechtenis wordt dan ook frequent gevorderd op grond van vluchtgevaar. Tegelijk wordt de effectiviteit van detentie bemoeilijkt door overbevolking, taalbarrières, en gebrek aan informatie over identiteit en herkomst.

De Belgische parketten proberen in zulke dossiers snel tot een rechtstreekse dagvaarding te komen, zeker wanneer de daders op heterdaad zijn betrapt. Soms wordt ook geopteerd voor de afkoopwet (verval van strafvordering tegen betaling), maar dat stuit op kritiek in georganiseerde criminaliteitsdossiers.

Preventie en Europees kader

De bestrijding van mobiel banditisme vereist een geïntegreerde aanpak. België participeert actief in Europese initiatieven zoals EMPACT (European Multidisciplinary Platform Against Criminal Threats), waarbij “mobiele criminele groepen” een van de prioriteiten vormen. Ook het belang van geautomatiseerde informatie-uitwisseling tussen lidstaten (zoals via ECRIS en Prüm) kan niet onderschat worden.