Het leerstuk van de verergering van een vooraf bestaande toestand blijft een kernprobleem in het aansprakelijkheidsrecht, in het bijzonder bij medische fouten. Het bepaalt in welke mate de aansprakelijke partij de schade van een slachtoffer met een bestaande aandoening of kwetsbaarheid moet vergoeden. Waar de vroegere rechtspraak met uiteenlopende benaderingen werkte, heeft de wetgever met het nieuwe Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek nu voor het eerst een uitdrukkelijke wettelijke basis ingevoerd.

1. De vroegere benadering en haar actualiteit

Tot voor kort werd de problematiek volledig door de rechtspraak beheerst. De klassieke vraag luidde of de arts of aansprakelijke persoon gehouden was tot integrale schadeloosstelling wanneer de schade mede het gevolg was van een reeds bestaande medische toestand van de patiënt.

Volgens de equivalentieleer is elke fout zonder welke de schade zich niet op dezelfde wijze zou hebben voorgedaan een oorzaak van de schade. In theorie leidt dat tot een volledige vergoeding, zelfs bij een vooraf bestaande aandoening. In de praktijk temperden rechters dit principe door slechts de bijkomende of verergerde schade te vergoeden wanneer de fout een bestaande toestand had verergerd.

Deze benadering bleef actueel tot de invoering van Boek 6, omdat er geen wettelijke bepaling bestond die duidelijk onderscheid maakte tussen een loutere kwetsbaarheid of aanleg en een reeds schadelijke toestand. De rechtspraak varieerde dus sterk, zeker in medische dossiers waar de grens tussen beide vaak moeilijk te trekken viel.

2. De verhouding tot Boek 5 BW

Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek (Verbintenissenrecht), in werking sinds 1 januari 2023, bracht geen oplossing voor deze problematiek. Het regelt de algemene beginselen van verbintenissen, vooral in contractuele context. De kwestie van vooraf bestaande toestanden behoort echter tot de buitencontractuele aansprakelijkheid en wordt pas in Boek 6 BW geregeld.

Met andere woorden: Boek 5 heeft de bestaande leer niet gewijzigd. Pas Boek 6 heeft de verhouding tussen voorbeschiktheid en vooraf bestaande toestand expliciet vastgelegd.

3. De nieuwe wettelijke regeling van artikel 6.29 BW

Sinds de inwerkingtreding van Boek 6 BW is de problematiek nu wettelijk verankerd in artikel 6.29 NBW, dat luidt als volgt:

Art. 6.29. Voorbeschiktheid en vooraf bestaande toestand van de benadeelde
De benadeelde die een voorbeschiktheid tot schade vertoont, heeft recht op integrale schadeloosstelling voor zijn schade, ook al is deze voorbeschiktheid één van de oorzaken ervan.
De benadeelde die zich reeds voorafgaand aan het tot aansprakelijkheid leidende feit in een gekende eerdere toestand bevond die al tot schadelijke gevolgen heeft geleid, heeft enkel recht op schadeloosstelling voor de nieuwe schade veroorzaakt door hetzelfde feit of voor de verergering van de bestaande schade.
Indien de aansprakelijke bewijst dat het tot aansprakelijkheid leidende feit tot gevolg heeft dat schade vroeger is opgetreden dan het geval zou zijn geweest zonder dit feit, leidt enkel de schade die het gevolg is van het vervroegde optreden tot schadeloosstelling.

Deze bepaling onderscheidt drie situaties:

1. Voorbeschiktheid zonder voorafgaande schade – de benadeelde heeft enkel een aanleg of bijzondere kwetsbaarheid (bijvoorbeeld een fragiele gezondheid of genetische aanleg), maar er was vóór het schadegeval geen concrete schade.

→ De aansprakelijke moet in dat geval de volledige schade vergoeden, ook al heeft de voorbeschiktheid de omvang ervan vergroot.

2. Vooraf bestaande toestand met reeds geleden schade – de benadeelde had al een medische aandoening die vóór het aansprakelijkheidsfeit schade veroorzaakte.

→ Alleen de nieuwe schade of verergering die door het feit is veroorzaakt, komt voor vergoeding in aanmerking.

3. Vervroegde schade – de schade zou zich hoe dan ook hebben voorgedaan, maar het feit heeft die enkel vervroegd.

→ Alleen het nadeel dat voortvloeit uit dat vervroegde optreden wordt vergoed.

4. Betekenis voor medische aansprakelijkheid

Voor medische aansprakelijkheid is deze codificatie bijzonder relevant. Ze biedt een wettelijk kader voor situaties waarin een fout van een arts of ziekenhuis de toestand van een reeds zieke patiënt verergert.

• • Bij patiënten met een voorbeschiktheid (bijvoorbeeld een erfelijke hartafwijking die nooit symptomen gaf) moet de arts de volledige schade vergoeden wanneer zijn fout die kwetsbaarheid activeert.

• • Bij patiënten met een vooraf bestaande aandoening die al beperkingen veroorzaakte (bijvoorbeeld een rugprobleem dat door een foutieve ingreep verergert) is enkel de bijkomende schade vergoedbaar.

• • Indien de fout enkel de manifestatie van de schade vervroegt, kan de vergoeding worden beperkt tot dat tijdsverlies.

Deze regeling bevestigt dus het onderscheid dat de rechtspraak reeds intuïtief maakte, maar plaatst het nu in een helder normatief kader.

5. Actualiteitswaarde van de vroegere bijdrage

De vroegere bijdragen en analyses blijven volledig actueel, zij het in een gewijzigde context.

Ze bieden het historisch en theoretisch kader dat verklaart waarom de wetgever artikel 6.29 heeft ingevoerd. De nieuwe bepaling verankert in wet wat voorheen uitsluitend via rechtspraak en doctrine werd uitgewerkt. De concrete toepassing, vooral in medische aansprakelijkheidszaken, zal nog moeten worden ingevuld door de rechtbanken.

6. Conclusie

Het nieuwe artikel 6.29 NBW maakt het leerstuk van de vooraf bestaande toestand tot positief recht.

• • Het bevestigt het principe van integrale vergoeding bij loutere kwetsbaarheid.

• • Het beperkt de vergoeding tot verergering of nieuwe schade bij een reeds bestaande toestand.

• • En het preciseert het geval van vervroegde schade.

De bijdrage over de verergering van een vooraf bestaande toestand blijft dus niet alleen actueel, maar vormt ook de noodzakelijke achtergrond om de betekenis en draagwijdte van artikel 6.29 BW te begrijpen in het licht van medische aansprakelijkheid en het beginsel van integrale schadeloosstelling.