Iemand onder bewind plaatsen is een zware maatregel. Dat mag niet zomaar omdat er ruzie is in de familie, omdat iemand zich moeilijk kan verplaatsen, omdat digitaal bankieren lastig is of omdat rekeningen blijven liggen. Daarvoor is meer nodig. Er moet echt een ernstige en werkelijke onmogelijkheid zijn om nog zelf een wil te vormen.
Hulp nodig hebben is niet hetzelfde als onbekwaam zijn
Iemand kan nog perfect begrijpen wat er gebeurt en goed weten wat hij of zij wil, maar toch niet meer goed mee kunnen met betalingen, overschrijvingen of administratie. Dat is niet hetzelfde als onbekwaam zijn. Het verschil tussen wilsbekwaamheid en ongeschiktheid om het beheer nog goed te voeren is hier doorslaggevend.
Voorbeeld 1
Een oudere vrouw woont in een woonzorgcentrum. Zij is helder, rustig en weet wat zij wil. Maar zij kan haar bankzaken niet meer goed regelen en haar facturen worden niet goed opgevolgd. In zo’n situatie is bewind niet vanzelfsprekend de juiste eerste stap.
Wat ligt dan meer voor de hand?
Dan moet eerst worden gekeken naar lichtere hulpvormen. Bij budgetbegeleiding beheert iemand in principe nog zelf zijn geld, maar met advies en steun. Bij budgetbeheer geeft iemand vrijwillig toestemming dat een hulpverlener het budget geheel of gedeeltelijk overneemt.
Voorbeeld 2
Iemand vergeet facturen te betalen, maar begrijpt nog wel alles en kan zelf beslissen. Dan ligt budgetbegeleiding of budgetbeheer veel meer voor de hand dan bewind. Het recht mag niet te snel grijpen naar een maatregel die iemands vrijheid inperkt, terwijl vrijwillige hulp misschien al voldoende is.
Ook in een woonzorgcentrum blijft die hulp mogelijk
Het feit dat iemand in een woonzorgcentrum woont, is op zichzelf geen goede reden om budgetbegeleiding of budgetbeheer te weigeren. Wonen in een zorgcentrum gaat over zorg en welzijn. Dat is iets anders dan het beheer van geld en vermogen. Een bewoner moet dus in beginsel ook daar toegang kunnen hebben tot vrijwillige financiële begeleiding.
Voorbeeld 3
Stel dat een OCMW zegt: u woont niet meer zelfstandig, dus u komt niet in aanmerking voor budgetbegeleiding. Dat standpunt gaat te ver. Juist kwetsbare personen die financieel vastlopen, moeten geholpen kunnen worden. Het is niet de taak van de rechter of van een bewindvoerder om tekorten in maatschappelijke dienstverlening op te vangen wanneer passende hulp eigenlijk door het OCMW moet worden geboden.
Korter
Niet te snel naar bewind grijpen. Eerst moet worden nagegaan of vrijwillige hulp, zoals budgetbegeleiding of budgetbeheer, volstaat. Bewind is geen oplossing voor een digitale kloof, een lichamelijke beperking of een gebrek aan sociale ondersteuning, zolang de betrokkene nog zelf zijn of haar wil kan vormen.
Casus (rechtspraak Vred. Oostende verder in deze bijdrage weergegven)
